Μελέτη Ανάπτυξης και Προστασίας Υδατοκαλλιεργειών σε Λιμνοθάλασσες της ΠΙΝ

"ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΣΕ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ"

Η παρούσα μελέτη διερευνά την υφιστάμενη κατάσταση της οικονομικής δραστηριότητας, στις περιοχές που συνορεύουν με τις πέντε λιμνοθάλασσες στην Περιφέρεια Ιονίων Νήσων, καταγράφοντας παράλληλα όλα τα τοπικά κοινωνικά χαρακτηριστικά, με τρόπο τέτοιο ώστε να αναδείξει τις δυνατότητες ανάπτυξης των υδατοκαλλιεργειών και να προτείνει τρόπους που θα αυξήσουν την απασχολησιμότητα.

Οι υπό εξέταση λιμνοθάλασσες ανήκουν διοικητικά στην Περιφέρεια Ιονίων Νήσων και στους Νομούς Κέρκυρας, Λευκάδας και Κεφαλονιάς. Ειδικότερα οι λιμνοθάλασσες Αντινιώτη, Χαλκιοπούλου και Κορισσίων ανήκουν στο Νομό Κέρκυρας, οι λιμνοθάλασσες Αυλαίμονα και Παλαιού στο Νομό Λευκάδας και η λιμνοθάλασσα Κούταβου στο Νομό Κεφαλονιάς. Οι συγκεκριμένες λιμνοθάλασσες αποτελούν σημαντικά οικοσυστήματα, ενταγμένα στο Δίκτυο «ΝATURA 2000», με πλούσια χλωρίδα και πανίδα από σπάνια και προστατευόμενα είδη αντίστοιχα.

Από τις πέντε (5) λιμνοθάλασσες της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων ιχθυοκομία ασκείται μόνο στις Λ/Θ Αντινιώτη και Κορισσίων Κέρκυρας και Αβλέμονα και Παλαιού Λευκάδας. Στη λιμνοθάλασσα Χαλκιόπουλου η ιχθυοκομία έχει ανασταλεί για λόγους που σχετίζονται με εμπράγματα δικαιώματα. Στη λιμνοθάλασσα Κούταβος δεν ασκείται ιχθυοκομία λόγω της απαγόρευσης της αλιείας και κάθε αλιευτικής δραστηριότητας, λόγω ρύπανσης. Η αλιευτική παραγωγή των λιμνοθαλασσών εμφανίζει διαχρονικά σημαντική πτώση. Αυτό οφείλεται κυρίως στις πεπαλαιωμένες τεχνικές υποδομές και εγκαταστάσεις. Η έλλειψη έργων υποδομής οφείλεται είτε σε έλλειψη προγραμματισμού είτε διότι απαοτούνται ειδικοί χειρισμοί λόγω των ιδιαιτεροτήτων που υπάρχουν. Επιπρόσθετα απαιτείται λεπτομερής μελέτη και εκτίμηση επιπτώσεων για να αντιμετωπιστούν τυχόν προβλήματα στο φυσικό περιβάλλον. Απαραίτητη είναι και η σύμφωνη γνώμη όλων των συνδιαχειριστών Δήμων, γεγονός που αν και αυτονόητο δεν είναι πάντα εφικτό.

Σχετικά με την αξιοποίηση των λιμνοθαλασσών υπάρχουν κάποιες προϋποθέσεις που προβλέπονται από τον Αλιευτικό Κώδικα. Βασική προϋπόθεση για την ιχθυοκομική αξιοποίηση των υπό εξέταση λιμνοθαλασσών και κυρίως για να μπορούν σύννομα να εκυελστούν έργα εκβάθυνσης και δημιουργίας χωμάτινων δεξαμενών, είναι η επιλογή καθεστώτος προστασίας του περιβάλλοντος, τέτοιου που να επιτρέπει τη δραστηριότητα αυτή. Η Ελληνική νομοθεσία εξαρτά το καθεστώς προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος από τα χαρακτηριστικά του. Από την εξέταση όλων των λιμνοθαλασσών προκύπτει ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις που θέτει το άρθρο 19 του Ν.1650/1986 για το χαρακτηριστικό τους ως «προστατευόμενων φυσικών σχηματισμών». Από τον χαρακτηρισμό αυτό απορρέει ότι στις εν λόγω λιμνοθάλασσες απαγορεύονται μόνο οι ενέργειες που μπορούν να επιφέρουν καταστροφή, φθορά ή αλλοίωση των προστατευόμενων φυσικών σχηματισμών. Η λειτουργία των λιμνοθαλασσών ως ιχθυοτροφείων συνάδει τόσο με τη διατήρηση των φυσικών σχηματισμών όσο και με τις επιπρόσθετες απαιτήσεις που θέτουν οι αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, δηλαδή με την εξασφάλιση της οικονομικής και της κοινωνικής ανάπτυξης παράλληλα με την προστασία του περιβάλλοντος. Είναι σκόπιμο λοιπόν να εκπονηθούν για όλες τις υπό εξέταση λιμνοθάλασσες οι προβλεπόμενες από τον Ν. 1650/1986 Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και να εγκριθούν κανονισμοί διαχείρισης οι οποίοι να διασφαλίζουν την ιχθυοκομική τους αξιοποίηση.

Η επιλογή του τρόπου ιχθυοκομικής αξιοποίησης των υπό εξέταση λιμνοθαλασσών-εφόσον δεν προβληθούν περιορισμοί για την προστασία του περιβάλλοντος- εξαρτάται από τα διαθέσιμα κεφάλαια και τη δυνατότητα διαχείρισης των έργων με αυτεπιστασία ή με παραχώρηση.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι για την όποια ιχθυοκομική αξιοποίηση όλων των υπό εξέταση λιμνοθαλασσών απαιτούνται δαπάνες, προτείνεται ως εναλλακτική δυνατότητα η εκμετάλλευση τους ως σύγχρονων ιχθυοτροφείων πολυκαλλιέργειας με σημαντικού μεγέθους παραγωγή. Προϋπόθεση για την αύξηση της παραγωγής είναι η ευρεία εκβάθυνση των λιμνοθαλασσών, η διαμόρφωση, εσωτερικά, λεκανών με αναχώματα, η κατασκευή χερσαίων δεξαμενών, σταθμού τεχνητής αναπαραγωγής, αντλιοστασίων κ.λπ. Η πολυκαλλιέργεια εξασφαλίζει πλήρη αξιοποίηση των εγκαταστάσεων του σταθμού αναπαραγωγής και την συνεχή παραγωγή σε όλη τη διάρκεια του έτους. Σύμφωνα με τις προβλέψεις τα ετήσια έσοδα από την παραγωγή στις λιμνοθάλασσες όπου ασκείται υδατοκαλλιέργεια θα είναι σχεδόν ίδια με το συνολικό κόστος κατασκευής των εγκαταστάσεων για κάθε λιμνοθάλασσα ενώ προβλέπεται να αυξηθεί σημαντικά ο αριθμός των απασχολούμενων.

Πέραν όμως της ιχθυοκομικής αξιοποίησης των λιμνοθαλασσών υπάρχει και η εναλλακτική πρόταση της τουριστικής αξιοποίησης με τη δημιουργία υποδομής για την απόλαυση της αισθητικής αξίας των περιοχών αυτών. Για το λόγο αυτό προτείνεται στην περιβάλλουσα έκταση και εκτός των ορίων των περιοχών Natura κάθε λιμνοθάλασσας η κατασκευή ενός κέντρου προβολής με εγκαταστάσεις παροχής εκτός των άλλων και υπηρεσιών αναψυχής συμβάλλοντας επιπρόσυετα στην περιβαλλοντική εκπαίδευση. Η αρχιτεκτονική του κτιρίου θα πρέπει να συνάδει με την φυσιογνωμία της περιοχής και η λειτουργία του να γίνεται με τις εγγυήσεις που διασφαλίζουν οι πιστοποιήσεις ISO των σειρών 9000 και 14000.

Το κέντρο προτείνεται να κατασκευαστεί διώροφο, προσβάσιμο με υφιστάμενο οδικό δίκτυο και με δυνατότητα διασφάλισης από τον όροφο, της θέασης του μεγαλύτερου μέρους της λιμνοθάλασσας. Θα περιλαμβάνει διαμορφωμένο εκθεσιακό χώρο με διατάξεις προβολής, κατάστημα για πώληση τοπικών ειδών, αναμνηστικών και ενημερωτικού υλικού, εστιατόριο - αναψυκτήριο με παρασκευαστήριο, χώρους υγιεινής κ.λπ. και ημιυπαίθριους χώρους εφοδιασμένους με τηλεσκόπια για την παρατήρηση της φύσης και ιδιαίτερα της ορνιθοπανίδας της περιοχής. Ο προϋπολογισμός ενός τέτοιου κτιρίου (340 τετραγωνικών μέτρων) είναι περίπου 650.000,00 ΕΥΡΩ και τα αναμενόμενα έσοδα ανά έτος μπορούν δυνητικά να προσεγγίσουν τα 350.000,00 ΕΥΡΩ. Για κάθε λιμνοθάλασσα εκτιμάται πως θα υπάρχουν από 6 μόνιμες θέσεις εργασίας και από 10 εποχικές.

Τα πολλαπλασιαστικά οφέλη στην οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον που εκτιμάται ότι μπορούν να προκύψουν από την αλιευτική και τουριστική αξιοποίηση των λιμνοθαλασσών της Περιφερείας Ιονίων Νήσων εξαρτώνται από το είδος και το μέγεθος των έργων που θα υλοποιηθούν. Στην περίπτωση των παραγωγικών ιχθυοκομικών εγκαταστάσεων, τα προϊόντα τους θα διατίθενται σε χαμηλότερες τιμές από αυτές της ελεύθερης αλιείας και των σημερινών εκμεταλλεύσεων με σημαντικό όφελος για τους καταναλωτές οι οποίοι θα απολαμβάνουν υψηλής ποιότητας προϊόντα σε χαμηλές τιμές. Από την προτεινόμενη οικοτουριστική αξιοποίηση των λιμνοθαλασσών αυξάνονται οι θέσεις εργασίας και δημιουργούνται νέοι τουριστικοί προορισμοί, σε σύγχρονες εγκαταστάσεις προβολής και αναψυχής.

Πέραν του μόνιμου και εποχιακού προσωπικού, η κατασκευή παραγωγικών εγκαταστάσεων ιχθυοκομικής ή τουριστικής αξιοποίησης των λιμνοθαλασσών δημιουργεί και δορυφορικές δραστηριότητες για την εξυπηρέτησή τους, όπως κατασκευές, προμήθειες εξοπλισμού και πρώτων υλών, παραγωγή προϊόντων, μεταφορές, ενοικιάσεις, κ.λπ. Οι δραστηριότητες αυτές εκτιμάται ότι μπορούν να συμβάλλουν στην έμμεση αύξηση των θέσεων απασχόλησης.

Συνοψίζοντας τονίζουμε ότι η ανάπτυξη στις περιοχές που συνορεύουν με τις ΛΘ δεν αποτελεί εύκολη υπόθεση. Τα συμφέροντα, οι στάσεις, οι συμπεριφορές και οι νοοτροπίες που κυριάρχησαν για δεκαετίες πρέπει να μεταλλαχθούν. Πέρα απ’ αυτά, όμως, και πάνω απ’ όλα, οι τοπικοί φορείς πρέπει να αναγνωρίσουν και να πιστέψουν στη δυναμική του οικοτουρισμού και στη συνέχεια να μετασχηματίσουν αυτό το «πιστεύω» σε πρωταρχικό στόχο. Στόχος, ο οποίος θα ακολουθείται πιστά, θα ελέγχεται αυστηρά και θα υλοποιείται με ευλαβική συνέπεια αλλά και περίσσιο θάρρος. Οι «φυσικές» προϋποθέσεις όπως κατέγραψε η Α’ φάση της μελέτης υπάρχουν, αλλά απαιτούνται επιπλέον οι πνευματικές και οι ψυχικές όπως η ευρύτητα αντίληψης, η διεπιστημονική προσέγγιση, η διορατικότητα, η ευαισθησία, η τόλμη αλλά και η πολιτική βούληση. Εάν οι τοπικοί φορείς θέλουν, πρέπει να τις αναζητήσουν - ακόμη και να τις προκαλέσουν - και να τις ενεργοποιήσουν άμεσα, προκειμένου να αποτελέσουν προπομποί και όχι ουραγοί των εξελίξεων.